Relacja ze spotkania z dr Zbigniewem Bajką na temat kondycji i problemów dziennikarstwa obywatelskiego w Polsce

W spotkaniu udział wzięli:
  • dr Zbigniew Bajka - ekspert d/s przemian na rynku polskich mediów i środowiska dziennikarzy;
  • dr Agnieszka Hess - zajmująca się zagadnieniami społeczeństwa obywatelskiego i komunikacji społecznej;
  • studenci dziennikarstwa i komunikacji społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego;
  • wolni słuchacze - odbiorcy mediów.
    Na wstępie zostały przedstawione pytania i odpowiedzi zadane przeze mnie we wcześniejszym wywiadzie z dr Zbigniewem Bajką (wywiad zamieszczony na Antybarierze w dniu 31.05.2012r.). Stały się one obszarem do dyskusji dla wszystkich obecnych.
    Jako inicjator dyskusji, zadałam pytania, które nasunęły mi się po przeczytaniu zapisu wcześniejszej rozmowy:
    Jaka jest różnica między dziennikarzem obywatelskim a uczestniczącym?

    ZB: Pytanie dotyczy kwestii definicji, których jest wiele: od bardzo ogólnej do mocno rozwiniętej. W ogólnym pojęciu dziennikarzem obywatelskim może być każdy, nawet osoba wysyłająca zdjęcie do mediów. Dziennikarstwo uczestniczące oparte jest na obserwacji i uczestniczeniu człowieka w pewnych wydarzeniach, który następnie opisuje je i czeka na komentarz innych osób. Zawiera również komentarze zainteresowanych danym wydarzeniem ludzi, niekoniecznie  bezpośrednio w nim uczestniczących (np. ACTA). Może być pewnego rodzaju debatą lub dyskusją publiczną. Najbardziej wiarygodnie brzmią przekazy ludzi biorących bezpośredni udział w wydarzeniu, niż komentarz z tzw. drugiej ręki, który przeważnie jest już mocno zniekształcony. Istnieją cechy wspólne dla dziennikarstwa obywatelskiego i uczestniczącego. Zasadą jest, żeby dziennikarz uczestniczył w tym, co się dzieje i co opisuje. Wiele elementów dziennikarstwa obywatelskiego pokrywa się z dziennikarstwem normalnym. To co je różni, to fakt, iż zajmują się nim niezawodowcy oraz zakres opisywanych spraw. Można sądzić, że dziennikarstwo obywatelskie będzie zajmowało się sprawami globalnymi. Jednak siłą dziennikarstwa obywatelskiego jest zajmowanie się sprawami z kręgu najbliższego. Wśród ekip zainteresowanych danym problemem tworzą się tzw. komitety obywatelskie, które swoją działalność opisują w  gazetkach obywatelskich (osiedlowych, kampusowych itp.). Dużo gazet lokalnych, które można zaliczyć do szerokiego nurtu obywatelskiego, robione było przez nieprofesjonalistów. Trudno dziś uwierzyć, ale były to tysiące gazet wydawane techniką maszynową. Nie było wówczas komputerów i wydawnictwa kopiowane były na maszynach do pisania.
    Motorem pracy jest chęć zmian w naszym życiu.
     
    AK:Czy organizacje pozarządowe, wszelkiego rodzaju fundacje, stowarzyszenia mogą stanowić formę dziennikarstwa obywatelskiego?  
    ZB: Portal danej organizacji, który skutecznie wciąga zainteresowanych do dyskusji na stronie , mieści się w kategoriach publicystyki obywatelskiej, dziennikarstwem jednak nie jest.
    AH: Jeśli dana strona prowadzi komentarz rzeczywistości, to można zaliczyć ją do sfery publicystyki obywatelskiej, natomiast jeśli tylko informuje o fundacji i jej działaniach, to już mniej.
    ZB: Weźmy na przykład pod uwagę stronę fundacji Owsiaka, która działa cały rok, choć przeprowadza swoją akcję raz do roku Tak naprawdę widać jej efekty przez 12 miesięcy, więc ponieważ jest to zjawisko coraz szersze, to niewątpliwie do nurtu działań obywatelskich powinno się zaliczać.

    AK: Czy dziennikarstwo obywatelskie w Polsce, przez to, że zaistniało w sferze politycznej i chciało oddziaływać na politykę, pozostawiło jakiś ślad w rozwoju dziennikarstwa?
    AH: To jest to co nas interesuje jeśli chodzi o nasze wykłady. Dzisiaj mówimy, że dziennikarstwo obywatelskie rozwijało się w okresie, kiedy tworzył się symbol społeczeństwa obywatelskiego, czyli w latach 80. Po 1989 roku rozwinęła się działalność stowarzyszeniowa oraz nastąpił wysyp gazetek obywatelskich. Ale to wszystko było podyktowane tak ważnym celem jak zmiana otaczającej nas rzeczywistości.
    ZB: Wszystko co działo się po roku 1989 jest polityką. My mówimy „okrągły stół”, ale mało kto wie, że najbardziej gorące dyskusje toczyły się w tzw. „pod stoliku medialnym”. Strona solidarnościowa reprezentowała tu twarde stanowisko. Uważała bowiem, że jeśli kraj ma się zmienić, to muszą media być obywatelskie, prywatne, jakiekolwiek, ale nie państwowe. Proszę zauważyć. Zapadła decyzja, która likwidowała największą w Europie spółdzielnię wydawniczą, całkowicie zależną od państwa i od partii. W tej chwili nie ma państwowej prasy. Jeszcze do niedawna rząd miał udziały w Rzeczpospolitej. Mamy tylko wpływ państwa poprzez partie na media publiczne. Co też nie jest dobre. Ale nie dzieje się tak tylko w Polsce, czego przykładem jest BBC, która ulega różnym układom politycznym. Tak więc na pewno zmiany w dziennikarstwie zaczęły się od polityki, ponieważ trzeba było zmienić wszystko, łącznie z konstytucją.
    AH: Osobiście w tych latach studiowałam i kojarzę ten okres m.in. jako budowanie mediów studenckich. Na każdym wydziale powstawały różne gazetki, często prezentujące sprzeczne poglądy, ale tworzone od dołu i, co szczególnie ważne, nie wspierane instytucjonalnie. W latach 90-tych powstał np. „WUJ” – Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego, którego celem było pokazywanie studenckiej perspektywy na uczelnię, także krytycznego spojrzenia na Jej władze. Dzisiaj, odnoszę wrażenie, że redakcje pism studenckich przekazują bardziej wizję władz uczelni niż studentów.
    ZB: Żadna władza nie lubi kontroli i komentarzy,szczególnie drukowanych. Ja nad tym boleję. Sam byłem swego czasu obrońcą WUJ-a i wiem, że władze uczelni bardzo niechętnie godziły się na takie publikacje bez cenzury. A jeśli już to nie chciały być w tych gazetkach krytykowane, ponieważ wychodziło to na zewnątrz, a nikt nie chce kalać własnego gniazda Dzisiaj informacje tego typu możemy uzyskać jedynie podczas dyskusji społecznościowych.
    AH: Ten wątek ma głębszy sens, a mianowicie kwestię finansowania i niezależności od różnego rodzaju środowisk i władz. Nie przyszłoby mi do głowy, żeby pójść do rektora z prośbą o finansowanie gazetki studenckiej, i myślę, że zasadą prawdziwych mediów obywatelskich powinna być niezależność finansowa. Ale tutaj zaczyna się odwieczny dylemat idei i praw rynku. Z pewnością, kanały internetowe rozwiązują go w dużym stopniu. Ale, jak się ma w Polsce niezależność dziennikarstwa obywatelskiego?
    ZB: Dziennikarstwo obywatelskie naśladuje normalne dziennikarstwo, a to normalne jest strasznie spolityzowane.
    AH: A to nie jest wynik tego, w jaki sposób transformował się rynek mediów i w jaki sposób powstawało dziennikarstwo obywatelskie?
    ZB: W 2000r., jak kończyłem swoją karierę, jako szef stowarzyszenia, nawiązywałem do okresu międzywojennego, kiedy funkcjonował bardzo silny związek dziennikarzy zawodowych. Tego w chwili obecnej nie ma. Próbowałem doprowadzić do powstania czegoś takiego. Upieram się, że zawód dziennikarza powinien być licencjonowany. Powinien z jednej strony podlegać kontroli odpowiedniego ciała na szczeblu krajowym, a z drugiej strony powinien być objęty opieką. Dzisiaj dziennikarza w Polsce można wyrzucić w 5 minut. I wyrzuca się ponieważ zatrudnia się absolwentów, stażystów, za dużo niższe wynagrodzenie. Dzisiaj uczymy na wykładach, żeby dziennikarz nie zaprzyjaźniał się z politykiem. A rzeczywistość jest taka, że organizowany jest np. bal charytatywny dziennikarzy i polityk obłapuje dziennikarkę, a np. Gazeta Wyborcza – nadaje tytuł Człowieka Roku – premierowi.
    AH: A wiec, nie ma w Polsce mediów niezależnych?
    ZB: Tak, nawet ktoś powiedział, że albo jest model współpracy, albo model antagonisty. A u nas nie wiadomo, co jest. Ja wiem, że dziennikarze nie mogą żyć bez polityki, bo muszą skądś te informacje zdobywać, ale bez przesady.
    AH: Jeśli mówimy o obiektywizmie, to warto zastanowić się nad zmianą roli współczesnego dziennikarza w ogóle. Może należy uznać fakt, że dziennikarz relacjonujący i odwołujący się do wydarzeń współczesnych nie jest wolny od poglądów politycznych, może je jedynie ukrywać przed odbiorcami. Wtedy dylemat dotyczy kwestii, czy dziennikarz na wizji ma być uczestnikiem rozmowy, czy biernym prowadzącym – znaczy ukrywającym swoje zdanie. Pytanie będzie dotyczyć wtedy kwestii, jak kategoryzujemy neutralność i niezależność dziennikarską? Dla mnie neutralny dziennikarz to jest ten, który nie wchodzi w dyskusję, tylko zostaje obserwatorem wydarzenia, które moderuje. Natomiast niezależność gazety, czy niezależność medium polega na przedstawieniu różnych stron i oddzieleniu komentarza od treści. Ja osobiście wolę, gdy dziennikarz pozostaje gospodarzem rozmowy, a nie jest stroną w dyskusji. Ale, czy współcześnie taka postawa będzie klasyfikowana w kategoriach obiektywizmu dziennikarskiego?
    ZB: Twórca tygodnika Time, na pytanie, czy to pismo będzie obiektywne, zapytał: O jakim obiektywizmie mówicie. Nie ma czegoś takiego, jak obiektywizm w dziennikarstwie. I nie będziemy się zajmowali problemem obiektywizmu. Będziemy przedstawiali stanowiska różnych stron, a oprócz tego będziemy pokazywali własne stanowisko. Na przykład w Stanach Zjednoczonych bardzo wyraźnie pokazany jest ten główny tekst publicystyczny, gdzie zbiera się informacje i opinie z różnych stron, jest materiał źródłowy i osobno jest komentarz. W Polsce, według mnie, tak rozumiany obiektywizm nie istnieje. I my możemy uczyć studentów, możemy im mówić o najszlachetniejszych rzeczach, ale jak trafiają oni do jakiejś redakcji, to natychmiast pracodawcy wybijają im to z głowy.
    AK: I to różni dziennikarstwo od dziennikarstwa obywatelskiego. Według mnie, jeżeli jest szefostwo, to nie ma dziennikarstwa obywatelskiego!!
    ZB: Dziennikarstwo obywatelskie powinno być forum permanentnej dyskusji. Zawsze każdy temat może się kiedyś skończyć. Dyskusja może się rozszczepić na inne tematy. Ale tak jest, że jeśli ktoś sobie podporządkowuje innych, to stara się wszystkim narzucić własne zdanie. To jest niebezpieczne, choć niestety bardzo ludzkie. W każdej grupie jest ktoś, kto próbuje ludzi okrzesać.
    AH: Albo jest, jak to socjologia określa, przywódcą permisyjnym, czyli nie do końca chce, ale i tak wszyscy go słuchają.
    ZB: Więc ja chyba jestem takim przywódcą, bo nigdy nie chciałem być żadnym prezesem, a od szkoły podstawowej ciągle czymś rządziłem.

    AK: Jeśli dziennikarstwo uczestniczące jest praktyką i daje możliwość rozwoju, to czy potrzebne jest kształcenie zawodowych dziennikarzy w Polsce?
    ZB: Dziennikarz to nie jest ten zawód, kiedy się czeka na papier licencjata, czy magistra. Cały sukces pierwszych lat dziennikarstwa po roku 1989 polegał na tym, że dziennikarze już od pierwszego roku studiów pracowali. Pierwsze składy Gazety Wyborczej, łącznie z naczelnymi, to byli nasi absolwenci.
    AH: Tak, ale wtedy było wiele ofert pracy.
    ZB: Zgadza się. Raz, że wycięto wtedy wielu dziennikarzy, ale i tworzyły się nowe media. Wtedy wszędzie przyjmowano do pracy, a media, zwłaszcza mądre, uczyły. Dziś media zatrudniają kogoś, nie sprawdzając, czy potrafi się on wysłowić. Wracając do pytania Agaty uważam, że potrzebne jest kształcenie dziennikarzy. W Polsce uczą dziennikarstwa na 117 kierunkach. Jest kilkanaście specjalizacji. Począwszy od dziennikarstwa internetowego, poprzez organizację produkcji filmowej i telewizyjnej, czy dziennikarstwo sportowe na AWF-ie. Ale myślę, że powinno się kształcić w tym kierunku ludzi zadeklarowanych. Człowiek najpierw powinien popracować, jako dziennikarz, a jak się sprawdzi w zawodzie – powinien być wysyłany na studia. Teraz przychodzą ludzi po maturze na studia dziennikarskie i otwarcie mówią, że sami jeszcze nie wiedzą, czy chcą pracować w zawodzie dziennikarza. Dlatego, ja bym Was chciał przekonać do pytania Agaty. Osobiście uważam, że dziennikarstwo obywatelskie jest jedną z możliwości praktycznego wdrażania się w zawód.
    Głos z Sali: Ale, czy w związku z tym, nasz kierunek jest potrzebny?
    ZB: Rynek to dyktuje. Jeśli 117 kierunków ma studentów, to znaczy że jest. Już na bardzo wielu uczelniach kończy się politologia, za chwilę zakończy się zarządzanie, bo już nie będzie kim zarządzać. Specjalistów od zarządzania mamy w Polsce setki. Moim marzeniem jest, żeby studia dziennikarskie uczyły warsztatu. Chciałbym, żeby dziennikarz w Polsce był dobrym rzemieślnikiem. Reasumując. Dziennikarstwem obywatelskim należy zaczynać.
    AH: Dziękuję uprzejmie. Na koniec ostatnie pytanie Agaty. Czy w kontekście tego, co zostało tutaj powiedziane, Antybarierę można nazywać dziennikarstwem obywatelskim?
    ZB: Jeśli będą to tylko wpisy Agaty, to będzie to zwykły blog. Jeśli natomiast założymy, że będzie to forum dyskusyjne, że będą tam głosy innych i będzie to miejsce wymiany poglądów, to pewnie będzie można to nazwać dziennikarstwem obywatelskim.
    Głos z Sali: Ale na blogach bardzo często jest możliwość komentowania wpisu. Potem autor odnosi się do tych komentarzy.
    ZB: Dlatego u podstaw powinno być zaproszenie, że ma to być forum wymiany poglądów.
    AH: Taka właśnie jest idea Antybariery.
    AK: Wszystkim bardzo dziękuję za przyjęcie zaproszenia i aktywny udział w jakże interesującej dyskusji.

    31 comments

    Treść komentarza: 
    Zaciekawił mnie wątek praktykowania zawodu przez młodych dziennikarzy:) Dziennikarstwo obywatelskie, jak wynika z opisanej przez Ciebie dyskusji, to także forma wypowiadania się na różne tematy i kreowania debaty na ten temat... Hmmm, mam wrażenie, że te dyskusje toczą się dzisiaj przede wszystkim na facebooku...

    Treść komentarza: 
    Tak ja również odnoszę silne wrażenie, że współczesny świat dyskusji ma miejsce w wirtualnej w sferze, w której właśnie sama wyrażam swoje zdanie. Cóż a może na szczęście znak czasów..

    Treść komentarza: 
    Hi i am kavin, its my first occasion to commenting anywhere, when i read this post i thought i could also create <br><br> comment due to this good post.<br><br> <br><br> Here is my blog; <a href="https://diazgrkkzsaqcn.tumblr.com/post/140185186951/shoe-lifts-for-leg-length-discrepancy?is_related_post=1">diazgrkkzsaqcn.tumblr.com</a>

    Treść komentarza: 
    Hi there, You have performed a great job. I will certainly digg it and personally recommend to <br><br> my friends. I am confident they'll be benefited from <br><br> this website.<br><br> <br><br> Here is my weblog ... http://lackadaisicalna86.jimdo.com/ - http://lackadaisicalna86.jimdo.com/2016/03/01/for-leg-length-difference-chiropodists-prefer-shoe-lifts/

    Treść komentarza: 
    Thanks for finally talking about > Odpowiedz | Antybariera Dziennikarska <br><br> https://corrinramelli.wordpress.com/category/severs-disease/</a>

    Treść komentarza: 
    You can certainly see your enthusiasm in the paintings you write.<br><br> The sector hopes for more passionate writers like you who <br><br> are not afraid to mention how they believe. All the time <br><br> follow your heart.<br><br> <br><br> Feel free to surf to my web-site :: https://harold5weeks.wordpress.com/2015/05/21/what-exactly-is-severs-disease - https://harold5weeks.wordpress.com/2015/05/21/what-exactly-is-severs-disease/

    Treść komentarza: 
    Incredible quest there. What happened after? Take care!<br><br> <br><br> Also visit my site <a href="http://westxhocybzxfb.page.tl/Hammer-Toe-Difficulties.htm">http://westxhocybzxfb.page.tl</a>

    Treść komentarza: 
    You could certainly see your enthusiasm within the work you write.<br><br> The arena hopes for more passionate writers like you who are <br><br> not afraid to say how they believe. At all times go after your heart.<br><br> <br><br> <br><br> My blog post ... http://refugialopiccalo.bravesites.com/entries/general/How-To-Measure-Leg-Length-Discrepancy-At-Home - http://refugialopiccalo.bravesites.com/entries/general/How-To-Measure-Leg-Length-Discrepancy-At-Home

    Treść komentarza: 
    This is the right website for everyone who really wants to find out about <br><br> this topic. You realize so much its almost tough to argue with you (not that I <br><br> personally would want to?HaHa). You certainly put a fresh spin on a subject that <br><br> has been discussed for decades. Excellent stuff, just wonderful!<br><br> <br><br> <br><br> Feel free to surf to my webpage: <a href="https://anabelkrumm.wordpress.com/2015/06/27/causes-hammertoe-deformity/?share=twitter">anabelkrumm.wordpress.com</a>

    Treść komentarza: 
    Hello, Neat post. There's an issue along with your site in internet explorer, would test this?<br><br> <br><br> IE nonetheless is the marketplace leader and a big component to other <br><br> people will omit your fantastic writing due to this problem.<br><br> <br><br> <br><br> Visit my web-site: <a href="http://barabarabowler.blogas.lt/could-hammer-toe-induce-knee-problems-13.html">barabarabowler.blogas.lt</a>

    Treść komentarza: 
    Hello, Neat post. There's an issue with your site in web explorer,<br><br> could check this? IE still is the marketplace leader and <br><br> a huge portion of people will leave out your magnificent writing because of this <br><br> problem.<br><br> <br><br> My web page; alleentorred.wordpress.com - https://alleentorred.wordpress.com/category/foot-pain/

    Treść komentarza: 
    I drop a comment whenever I like a post on a website or if I have something to contribute to the discussion. It's caused by the fire displayed in the post I read.<br><br> <br><br> And on this post Odpowiedz | Antybariera Dziennikarska. I was moved enough to drop a comment :-) I actually do have 2 <br><br> questions for you if you do not mind. Could it be just me or do <br><br> some of the comments appear like they are coming from brain dead people?<br><br> <br><br> :-P And, if you are posting at other online sites, <br><br> I would like to follow you. Would you make a list every one of your communal pages like your <br><br> Facebook page, twitter feed, or linkedin profile?<br><br> <br><br> Check out my blog :: https://averagecompleme19.tumblr.com/ - https://averagecompleme19.tumblr.com/post/139981158078/the-solution-to-leg-length-difference-are-shoe

    Treść komentarza: 
    I drop a comment whenever I like a post on a website or if I have something to contribute to the discussion. It's caused by <br><br> the fire displayed in the post I read. And on this post Odpowiedz <br><br> | Antybariera Dziennikarska. I was moved enough to drop a comment :<br><br> -) I actually do have 2 questions for you if you do not mind.<br><br> Could it be just me or do some of the comments appear like they are coming from brain dead people?<br><br> :-P And, if you are posting at other online sites, I would like <br><br> to follow you. Would you make a list every one of your communal <br><br> pages like your Facebook page, twitter feed, or linkedin profile?<br><br> <br><br> <br><br> My web site - <a href="https://averagecompleme19.tumblr.com/post/139981158078/the-solution-to-leg-length-difference-are-shoe">https://averagecompleme19.tumblr.com/</a>

    Treść komentarza: 
    Hi there i am kavin, its my first occasion to commenting anywhere, when i <br><br> read this article i thought i could also create comment due to this good piece of writing.<br><br> <br><br> <br><br> Here is my blog; chloegianelli.blogas.lt - http://chloegianelli.blogas.lt/hammer-toe-fusion-11.html

    Treść komentarza: 
    My brother suggested I would possibly like this web site.<br><br> He was once totally right. This publish truly made my day.<br><br> You cann't imagine just how so much time I had spent for this information! <br><br> Thank you!<br><br> <br><br> My web blog; <a href="http://nidiaklapp.over-blog.com/2014/12/exercises-for-tibialis-posterior-tendonitis.html">http://nidiaklapp.over-blog.com</a>

    Treść komentarza: 
    I'm so happy to read this. This is the kind of manual that needs to be given and not the accidental misinformation that is at the other blogs.<br><br> Appreciate your sharing this greatest doc.<br><br> <br><br> Take a look at my web page; http://cristinehalsell.weebly.com - http://cristinehalsell.weebly.com/blog/physical-therapy-and-severs-disease

    Treść komentarza: 
    Hi, constantly i used to check web site posts here in the early <br><br> hours in the daylight, since i like to learn more push <br><br> up bra and panties set - http://semuru979.typepad.com/blog/2011/09/breast-pills-enhancement.html more.

    Treść komentarza: 
    Hi, constantly i used to check web site posts here in the early hours in the daylight, since i like <br><br> to learn more <a href="http://semuru979.typepad.com/blog/2011/09/breast-pills-enhancement.html">push up bra and panties set</a> more.

    Treść komentarza: 
    Wonderful blog! I found it while browsing on Yahoo News.<br><br> <br><br> Do you have any suggestions <a href="http://raspyexplosive753.over-blog.com/2015/04/how-to-determine-for-a-leg-length-discrepancy.html">foot pain on top of foot</a> how to get listed in Yahoo News?<br><br> I've been trying for a while but I never seem to get there!<br><br> Cheers

    Treść komentarza: 
    Howdy! Do you use Twitter? I'd like to follow you if that would be okay.<br> <br> I'm undoubtedly enjoying your blog and look forward <a href="http://silvasirmon.hatenablog.com/entry/2015/08/17/073713">How much does it cost to lengthen your legs?</a> new posts.

    Treść komentarza: 
    Hello! I could have sworn I've visited this website before but after browsing through some of <br> <br> the posts I realized it's new to me. Regardless, I'm definitely happy I discovered it and I'll be book-marking it and <br> <br> checking back frequently!<br> <br> <br> <br> Feel free to surf to my blog ... What causes painful Achilles tendon? - http://caridadMouldin.jimdo.com

    Treść komentarza: 
    Hello! I could have sworn I've visited this website before but after browsing through some <br> <br> of the posts I realized it's new to me. Regardless, I'm definitely happy <br> <br> I discovered it and I'll be book-marking it and checking back frequently!<br> <br> <br> <br> <br> <br> My blog post - <a href="http://caridadMouldin.jimdo.com">What causes painful Achilles tendon?</a>

    Treść komentarza: 
    Attractive portion of content. I simply stumbled upon your weblog and in accession capital to say <br> <br> that I acquire actually enjoyed account your weblog posts.<br> <br> <br> <br> Anyway I'll be subscribing on your augment and even I fulfillment you access consistently quickly.<br> <br> <br> <br> <br> <br> Feel free to surf to my blog: <a href="http://www.chardry.com/groups/key-to-successful-hydroponic-vegetable-gardening/">tu van trong thuy canh</a>

    Treść komentarza: 
    Awesome article.<br> <br> <br> <br> Feel free to surf to my web-site :: mo hinh trong rau sach - http://myescapegames.net/profile/rosalielabo

    Treść komentarza: 
    I like studying and I think this website got some genuinely useful stuff on it!<br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> Feel free to surf to my page - cua hang dung cu thuy canh - http://wiki.simworksstudios.com/index.php?title=The_Benefits_Associated_With_Diy_Hydroponics

    Treść komentarza: 
    Howdy I am so glad I found your blog page,<br> <br> I really found you by accident, while I was searching on Aol for something else, Regardless <br> <br> I am here now and would just like to say thanks for a tremendous post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don't have <br> <br> time to read it all at the moment but I have bookmarked it and <br> <br> also added your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a great deal more, <br> <br> Please do keep up the superb job.<br> <br> <br> <br> my page ... <a href="http://www.allsuche.de/cgi-bin/suchen.pl?suchworte=Grow%20Any%20Plant%20Perfect%20With%20Hydroponic%20Systems">ro trong thuy canh</a>

    Treść komentarza: 
    Howdy I am so glad I found your blog page, I really found you <br> <br> by accident, while I was searching on Aol for something else, Regardless I am here now and would just <br> <br> like to say thanks for a tremendous post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don't have time to read it all at <br> <br> the moment but I have bookmarked it and also added <br> <br> your RSS feeds, so when I have time I will be back to read <br> <br> a great deal more, Please do keep up the superb job.<br> <br> <br> <br> <br> <br> My weblog ... <a href="http://www.allsuche.de/cgi-bin/suchen.pl?suchworte=Grow%20Any%20Plant%20Perfect%20With%20Hydroponic%20Systems">ro trong thuy canh</a>

    Treść komentarza: 
    I enjoy looking through and I conceive this website <br> <br> got some genuinely utilitarian stuff on it!<br> <br> <br> <br> Feel free to surf to my site: trong cay thuy canh - http://wiki.beukeveld.be/Using_Hydroponics_In_Your_Greenhouse_-_Some_Essential_Facts

    Treść komentarza: 
    Excellent blog here! Also your web site loads up <br> <br> very fast! What host are you using? Can I get your affiliate <br> <br> link to your host? I wish my site loaded up as quickly as yours lol<br> <br> <br> <br> Also visit my web site :: trong cay thuy canh - http://1spylab.com/forum/index.php?action=profile;u=143894

    Treść komentarza: 
    Hey, you used to write fantastic, but the last few posts have been kinda boring?<br> <br> I miss your great writings. Past several posts <br> <br> are just a bit out of track! come on!<br> <br> <br> <br> Look into my web site - huong dan trong rau thuy canh - http://texasphysicianssociety.com/index.php?a=profile&u=blythewilba

    Treść komentarza: 
    Thanks for the auspicious writeup. It actually was a amusement account it.<br> <br> Look complicated to more added agreeable from you! However, how could <br> <br> we keep up a correspondence?<br> <br> <br> <br> my weblog - huong dan trong thuy canh - https://wiki.my-manga.org/index.php?title=Indoor_Gardening_Easy_Clean_And_Pesticide_Free_-_Make_Your_Own

    Strony

    Odpowiedz

    CAPTCHA
    CAPTCHA to test sprawdzający, mający na celu ograniczenie aktywności spambotów.
    Image CAPTCHA
    Enter the characters shown in the image.


    Projekt: Agata Krokosz, Krzysztof Groń, Krzysztof Młynarski, Mateusz Sobejko, Zespół Studentów IDIKS.